جەنگی دەروونی؛ چەکێکی بێدەنگ بۆ داگیرکردنی مێشک

عەلی جمال

جەنگی دەروونی یەکێکە لە کۆنترین و کاریگەرترین شێوازەکانی ململانێ لە مێژووی مرۆڤایەتیدا. بە پێچەوانەی جەنگی سەربازی کە تەقەمەنی و چەک بەکاردێنێت بۆ تێکشکاندنی جەستەیی، جەنگی دەروونی ئامانجی تێکشکاندنی ورە، باوەڕ، و توانای بڕیاردانی نەیارە. لێرەدا سەرکەوتن بەوە دەپێورێت کە تا چەند دەتوانیت بەرانبەرەکەت ناچار بکەیت بەو شێوەیەی تۆ دەتەوێت بیر بکاتەوە و ڕەفتار بکات، بەبێ ئەوەی یەک فیشەک بتەقێنیت.
جەنگی دەروونی بریتییە لە بەکارهێنانی پلان بۆ داڕێژراوی پڕوپاگەندە و کردارە دەروونییەکان بە مەبەستی کاریگەریکردن سەر ئاڕاستەی بیرکردنەوە، هەست، هەڵوێست، و ڕەفتاری دوژمن، یان لایەنی بێلایەن، یان تەنانەت لایەنی دۆست. ئامانجی سەرەکی ئەم جەنگە شکاندنی ئیرادەی بەرامبەرە بەبێ ئەوەی پێویست بە بەکارهێنانی هێزی سەربازی ڕاستەوخۆ بکات، یان وەک تەواکەرێک بۆ هێزی سەربازی بەکاردێت.
​لەم جەنگەدا، مەیدانی جەنگ بریتی نییە لە خاک، بەڵکو بریتییە لە مێشکی مرۆڤەکان.
لە کۆندا، سەرکردە سەربازییەکان تێگەیشتبوون کە تۆقاندن نیوەی سەرکەوتنە.
​سۆن تزو (Sun Tzu): لە کتێبەکەی “هونەری جەنگ”دا دەڵێت: “بەرزترین ئاستی لێهاتوویی ئەوەیە کە دوژمن بەبێ جەنگ تەسلیم بکەیت.” ئەو جەختی لەسەر بەکارهێنانی سیخوڕی و بڵاوکردنەوەی دەنگۆ دەکردەوە.
​ئیمپراتۆریەتی مەنگۆل (جەنگیزخان): مەنگۆلەکان وەستا بوون لە جەنگی دەروونیدا. ئەوان دەنگۆی ئەوەیان بڵاودەکردەوە کە سوپاکەیان زۆر گەورەترە لەوەی هەیە، یان بە ئەنقەست شێوازی کوشتنی زۆر دڕندانەیان بەکاردەهێنا بۆ ئەوەی شارەکانی تر پێش گەیشتنی سوپا، لە ترساندا تەسلیم ببن .
جەنگی جیهانی یەکەم
​ئەمە یەکەمین جەنگ بوو کە تێیدا جەنگی دەروونی بە شێوەیەکی “سیستەماتیک” و لە ڕێگەی دەزگای دەوڵەتییەوە بەکارهات ​بەکارهێنانی بڵاوکراوە (Leaflets) کە لە فڕۆکەوە دەخرانە خوارەوە بۆ ناو سوپای دوژمن تا ورەی سەربازەکان بڕوخێنن.بەکارهێنانی پڕوپاگەندە بۆ ڕاکێشانی سۆزی وڵاتانی بێلایەن (وەک ئەمریکا) بۆ ناو جەنگەکە.

قۆناغەکانی جەنگی دەروونی

​قۆناغی ئامادەکاری: کۆکردنەوەی زانیاری ورد لەسەر خاڵە لاوازەکانی نەیار (ئابووری، کۆمەڵایەتی، دەروونی).
​قۆناغی هێرش: دەستپێکردنی کەمپەینە میدیاییەکان و بڵاوکردنەوەی ترس.
​قۆناغی جێگیرکردن: کاتێک نەیار تووشی شکستی دەروونی دەبێت، لایەنی هێرشبەر دەست دەگرێت بەسەر بڕیارەکانیدا
چۆن ڕووبەڕووی جەنگی دەروونی ببینەوە؟
​بەرگری دەروونی (Psychological Defense) گرنگترین ڕێگەیە بۆ پاراستنی کۆمەڵگە:
​ڕۆشنبیری و هۆشیاری: تێگەیشتن لەوەی کە چۆن میدیا کار دەکات.
​پشکنینی زانیاری: بڕوانەکردن بە هەر هەواڵێک کە لە سەرچاوەی فەرمییەوە نەبێت.
​بەهێزکردنی یەکڕیزی نیشتمانی: کەمکردنەوەی ئەو درزانەی کە دوژمن دەتوانێت لێیانەوە دزە بکات.
​شەفافیەت: پێویستە حکومەت و دەسەڵاتداران ڕاستییەکان بۆ خەڵک باس بکەن تا بواری دەنگۆ نەمێنێت.
ئامراز و تەکنیکەکانی جەنگی دەروونی
​جەنگی دەروونی تەنها یەک ڕێگە نییە، بەڵکو کۆمەڵێک تەکنیکی ئاڵۆز لەخۆ دەگرێت:
​پڕوپاگەندە : بڵاوکردنەوەی زانیاری (کە ڕەنگە ڕاست بن یان نیوە ڕاست یان درۆ) بە مەبەستی کاریگەریکردن لەسەر بیروڕای گشتی.
​دەنگۆ : بڵاوکردنەوەی هەواڵی بێ بنەما لە کاتی قەیرانەکاندا بۆ دروستکردنی دڵەڕاوکێ و شڵەژان لەناو کۆمەڵگەدا.
​تۆقاندن و ترس : ئەنجامدانی کارێکی توندوتیژ بە مەبەستی ناردنی پەیامێکی ترسناک بۆ کەسانی تر، تا هەست بە بێهێزی بکەن.
​شۆردنەوەی مێشک : گۆڕینی بیروباوەڕی کەسەکان بە زۆر یان بە فشارە دەروونییە بەردەوامەکان.
​چەواشەکاری : پێدانی زانیاری هەڵە بە دەزگا هەواڵگرییەکانی دوژمن بۆ ئەوەی بڕیاری هەڵە بدەن.
جەنگی دەروونی لە سەردەمی دیجیتاڵیدا
​لە ئێستادا، سۆشیاڵ میدیا بووەتە مەیدانی سەرەکی جەنگی دەروونی.
​سوپای ئەلیکترۆنی: بەکارهێنانی “بۆت” و ئەکاونتی ساختە بۆ گەورەکردنی کێشە ناوخۆییەکانی وڵاتێک.
​هەواڵی ساختە : بڵاوکردنەوەی خێرای هەواڵی ناڕاست کە دەبێتە هۆی تێکدانی سەقامگیری کۆمەڵایەتی.
​تەکنەلۆژیای دیپ فەیک : دروستکردنی ڤیدیۆی ساختەی سەرکردەکان کە تێیدا قسەیەک دەکەن کە هەرگیز نەیانکردووە، ئەمەش دەبێتە هۆی فیتنە و ئاژاوەی گەورە.
جەنگی دەروونی جەنگێکە بێ دەنگ، بەڵام برینەکانی زۆر لە جەنگی فیزیکی قووڵترن. ئەگەر لە جەنگی سەربازیدا خاک داگیر بکرێت، لە جەنگی دەروونیدا مرۆڤ داگیر دەکرێت. پاراستنی “ئاسایشی دەروونی” تاک و کۆمەڵگە ئەرکێکی نیشتمانییە و پێویستی بە هۆشیارییەکی بەردەوام هەیە.