مرۆڤی کورد لە سەردەمی شاشە ساردەکاندا

علی جمال
لە سەردەمێکدا دەژین کە جیهان بووەتە گوندێکی بچووک، پەیوەندییەکان تەنها بە چەپۆکێک (کلیکێک) دوورن و شەپۆلی زانیارییەکان هەموو کون و کەلەبەرێکی ژیانمان گرتووەتەوە. بەڵام لە پشت ئەم جەنجاڵی و ژاوەژاوە تەکنەلۆژییەدا، دیاردەیەکی بێدەنگ و بکوژ سەری هەڵداوە کە ئەویش تەنیاییە. بۆ مرۆڤی کورد، ئەم تەنیاییە تەنها دابڕانێکی فیزیکی نییە، بەڵکو نامۆبوونێکی قووڵە کە لە ئەنجامی بەریەککەوتنی کولتوورێکی کۆمەڵایەتیی تەقلیدی و لێشاوی مۆدێرنیتەیەکی خێرا دروست بووە.
​گۆڕانی چەمکی کۆمەڵایەتی: لە دیوەخانەوە بۆ گرووپی ڤایبەر
​کۆمەڵگەی کوردی لە مێژوودا بە کۆمەڵگەیەکی “گرووپی” ناسراوە. دیوەخان، کۆڕ و کۆبوونەوەی گەڕەک، و پەیوەندییە خزمایەتییە بەهێزەکان، قەڵغانێکی پتەو بوون لە دژی هەستی تەنیایی. بەڵام تەکنەلۆژیا ئەم هاوکێشەیەی گۆڕی. مرۆڤی کورد ئێستا لە جیاتی ئەوەی لەگەڵ دراوسێکەی دەردەدڵ بکات، لە پشت شاشەکانەوە بەدوای هاوسۆزیدا دەگەڕێت.
​ئەم گۆڕانکارییە “تەنیاییەکی جەنجاڵ”ی دروست کردووە. ئێمە هەزاران “هاوڕێ”مان لە فەیسبووک و ئینستاگرام هەیە، بەڵام کاتێک تووشی تەنگژەیەکی دەروونی دەبین، کەسێک نییە دەستی بگرین. ئەمە پارادۆکسێکی سەیرە؛ هەرچەندە زیاتر “پەیوەست” (Connected) دەبین بە ئینتەرنێتەوە، زیاتر “دابڕاو” (Disconnected) دەبین لە ناخی خۆمان و دەوروبەرمان.
​شاشەکان و وێرانکردنی کاتی کوالێتی
​تەکنەلۆژیا کاتی لێ دزیوین. جاران خێزانی کورد لە دەوری سفرەیەک یان سۆبەیەک کۆدەبوونەوە و چیرۆکی ژیانیان بۆ یەک دەگێڕایەوە. ئەمڕۆ، هەر ئەندامێکی خێزان لە ژوورێکدا یان تەنانەت لەسەر یەک کورسی، سەری لەناو مۆبایلەکەیدایە. ئەمە جۆرێک لە **”تەنیایی بەکۆمەڵ”**ی دروست کردووە. جەستەکان لە تەنیشت یەکن، بەڵام ڕۆحەکان لە جیهانە خەیاڵییەکانی سۆشیاڵ میدیادا وێڵن.
​بۆ مرۆڤی کورد، کە بە سروشت حەزی لە قسە و باس و گەرموگوڕییە، ئەم ساردوسڕییە دیجیتاڵییە دەبێتە هۆی دروستبوونی بۆشاییەکی گەورە. کاتێک چاوەکان لە جیاتی چاوی مرۆڤ، سەیری شاشەی پلاستیکی دەکەن، هەستی مرۆیی کەم دەبێتەوە و مرۆڤ وردە وردە هەست بە بێبایەخی دەکات.
​بەراوردکاری و خەمۆکی دیجیتاڵی
​یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی تەنیایی مرۆڤی کورد لە ناو تەکنەلۆژیادا، دیاردەی بەراوردکارییە. لە سۆشیاڵ میدیادا، هەمووان تەنها لایەنە گەش و جوانەکانی ژیانیان نیشان دەدەن. گەشتەکان، خواردنە ڕازاوەکان، و پێکەنینە دەستکردەکان.
​مرۆڤی کورد کاتێک لەناو جەنجاڵیی ژیانی ڕۆژانە و کێشە ئابووری و سیاسییەکاندا سەیری ئەو وێنانە دەکات، هەست بە کەمترێتی دەکات. وا هەست دەکات تەنها ئەو لە ناخۆشیدایە و هەموو جیهان لە بەختەوەریدایە. ئەم تێڕوانینە هەڵەیە دەبێتە هۆی گۆشەگیری. مرۆڤەکە لە ترسی ئەوەی وەک “شکستخواردوو” نەکەوێتە بەرچاو، پەنا دەباتە بەر تەنیایی و خۆی لە کۆمەڵگە دەشارێتەوە.
​نامۆبوونی کولتووری و زمانی
​تەکنەلۆژیا جۆرێک لە “جیهانگیریی کولتووری” سەپاندووە. گەنجی کورد ئێستا زیاتر لەژێر کاریگەریی مۆدێلە ڕۆژئاوایی یان کۆرییەکانە وەک لە کولتووری ڕەسەنی خۆی. ئەمە درزێکی گەورەی لە نێوان نەوەکاندا دروست کردووە. باوک و کوڕێک چیتر زمانی یەکتر تێناگەن؛ یەکێکیان بە زمانی خاک و ئەوی تریان بە زمانی “ئیمۆجی” و تێرمە تەکنەلۆژییەکان دەدوێت.
​ئەم دابڕانە نەوەییە، مرۆڤی کورد (بەتایبەت بەتەمەنەکان) تووشی تەنیاییەکی کوشندە دەکات. هەست دەکەن لە نیشتمانی خۆیاندا بیگانەن و ئەو جیهانەی تەکنەلۆژیا دروستی کردووە، جێگەی ئەوانی تێدا نابێتەوە.
​ئایا ڕێگەچارەیەک هەیە؟
​بۆ دەربازبوون لەم تەنیاییە جەنجاڵە، پێویستە مرۆڤی کورد هاوسەنگییەک لە نێوان “ژیانی دیجیتاڵی” و “ژیانی ڕاستەقینە”دا دروست بکات. تەکنەلۆژیا ئامرازە، نەک ئامانج.
​گەڕانەوە بۆ سروشت: کوردستان بە سروشتە جوانەکەی دەناسرێتەوە. جێهێشتنی مۆبایل و گەڕان لەناو شاخ و داخەکان دەبێتە هۆی ئاشتکردنەوەی مرۆڤ لەگەڵ ناخی خۆی.
​دیجیتاڵ دیتۆکس (Digital Detox): تەرخانکردنی کاتژمێرێک یان ڕۆژێک لە هەفتەدا بێ تەکنەلۆژیا، یارمەتیدەرە بۆ نوێکردنەوەی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییە ڕاستەقینەکان.
​خوێندنەوەی کتێبی کاغەز: کتێب باشترین هاوڕێیە کە مرۆڤ لە تەنیاییەکی زیانبەخشەوە دەگوازێتەوە بۆ تەنیاییەکی بەرهەمهێن و فیکری.
​ئەنجامگیری
​تەنیایی مرۆڤی کورد لە سەردەمی تەکنەلۆژیادا، دەرەنجامی ونبوونی “مانا”یە لەناو جەنجاڵیی زانیاریدا. ئێمە لە جیهانێکدا دەژین کە دەنگ زۆرە بەڵام گوێگر کەمە. مرۆڤی کورد پێویستی بەوەیە بگەڕێتەوە بۆ ئەو گەرموگوڕییە مرۆییەی کە مێژووەکەی لەسەر بونیاد نراوە. تەکنەلۆژیا نابێت ببێتە دیوار، بەڵکو دەبێت ببێتە پردێک بۆ گەیشتن بەوانی تر، بەبێ ئەوەی لەو ڕێگەیەدا ناسنامە و ئارامیی دەروونیی خۆمان لەدەست بدەین.
​پێویستە فێر بین چۆن لە ناو ئەم هەموو جەنجاڵییەدا، ساتێک بۆ بێدەنگی و تێڕامان بدۆزینەوە، چونکە مرۆڤ لە بێدەنگیدا خۆی دەدۆزێتەوە، نەک لە ناو ژاوەژاوی سۆشیاڵ میدیادا.