خەمخۆرانی زمانی کوردی، مامۆستایان، زمانناسان و دڵسۆزانی زمان و فەرهەنگی ڕەسەنی کوردی لە سەرتاسەری جیهان..
بە بەشداریی ١٢١ ئەندامی پسپۆڕی زمانی کوردی و نوێنەرانی زانکۆکان، ناوەندە ئەکادیمییەکان و قوتابخانە کوردییەکانی تاراوگە، یەکەمین کۆنگرەی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی زمانی کوردی (I.K.L.F) لە شاری دۆسڵدۆرف – ئەڵمانیا بەسەرکەوتنێکی مێژوویی کۆتایی هات.
لە ئێستادا زمانی کوردی لە بەردەم وەرچەرخانێکی گەورە دایە، گواستنەوە لە قۆناغی پاراستنی سەرەتاییەوە بۆ قۆناغی جیهانیی بوون، ستانداردسازی و هاوشانبوونی لەگەڵ تەکنەلۆژیای مۆدێرن و زیرەکی دەستکرددا. بەستنی ئەم کۆنگرەیە لە ناوەندی ئەورووپا، پەیامێکی ڕوونی نەتەوەیی و شارستانی بوو، کە زمانی کوردی چەق و چەتری کۆکەرەوەی تەواوی توانا پەرشوبڵاوەکانی کوردە لە سەرانسەری جیهاندا.
کۆنگرە گەیشتە چەندان بڕیاری ستراتیژی، کە گرنگترینیان ئەمانەن:
1- پەیڕەوی ناوخۆی فیدراسیۆن هەموارکرایەوە و بە شێوازێکی مۆدێرن و دەزگایی پەسند کرا، کە ڕێگە خۆشکەر دەبێت بۆ فراوانکردنی چالاکییە زانستییەکان لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و کۆکردنەوەی تەواوی دڵسۆزانی زمانی کوردی لە دەوری یەک دامەزراوەی ئەکادیمیی نیشتمانی.
2- کۆنگرە لۆگۆی فیدراسیۆنی پەسند کرد، کە ڕەنگدانەوەی ڕەسەنایەتیی زمان، کولتوور و هێما نەتەوەییەکانمانە و وەک ناسنامەیەکی جیهانی I.K.L.F دەناسرێت.
3- لە کردەیەکی دیموکراسی و ڕووندا، ئەندامانی کۆنگرە دەنگدانێکی ئازادیان بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی دەستەی کارگێڕی و دەستەی نوێی فیدراسیۆن بەڕێوە برد. دەستەی نوێ پێکهاتووە لە (نۆ) مامۆستای پسپۆڕی زمانی کوردی بە جۆرێک بۆ هەر بەشێکی کوردستان دوو ئەندام و بۆ قەوقازیا یەک ئەندام. کە ئەرکی جێبەجێکردنی ستراتیژی داهاتووی فیدراسیۆنەکە دەگرنە ئەستۆ.
کوردستانییانی خۆشەویست..
سەرکەوتنی کۆنگرەی دۆسڵدۆرف، سەرکەوتنی ئیرادەی نەتەوەیەکە، کە لە ڕێگەی زمانەکەیەوە پەیامی ئاشتی، زانست و یەکسانی بە جیهان دەگەیەنێت. فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی زمانی کوردی بەڵێن نوێ دەکاتەوە وەک قەڵایەکی دڵسۆز بۆ پاراستنی هەموو شێوەزارەکانی زمانی کوردی و پشتگیریکردنی پەروەردەی زمانی دایک لە تاراوگە بەردەوام دەبێت. ئەم دامەزراوە نیشتمانییە لە ئێستاوە کارە گەورە و جیهانییەکانی لەپێناوی بەرزڕاگرتنی زمانی کوردی دەست پێ دەکات، بە جۆرێک هەموو کوردێکی ئەم جیهانە شانازی بکات بە زمان و ناسنامەکەیەوە.
کوردستانییانی خۆشەویست، زمانی کوردی، کە هەزاران ساڵە لە سینەی چیاکان و لەنێوان دێڕەکانی شیعری شاعیرانماندا نەکوژاوەتەوە، ئەمڕۆ پێویستی بە دروستکردنی دامەزراوەیەکی گەورەی ئەکادیمیی جیهانی بوو، کە پارێزگاری لێ بکات. لەم کۆنگرەیەدا ئەم دامەزراوە گەورە ئەکادیمییە نیشتمانییە دروست بوو، ئەم فیدراسیۆنە ماڵێکە بۆ هەموو ئەو دەنگانەی، کە دەیانەوێت زمانی دایک بە زیندوویی بهێڵنەوە.
ئەم دامەزراوە نەتەوەییە بۆ سێ ساڵی داهاتوو بۆ ئەم ئامانجانە کار دەکات:
1/ناسنامە و کوردایەتی:
– بەهێزکردنی هەستی کوردایەتی و خۆشەویستیی نیشتمان لە دڵی نەوەی دیاسپۆرادا لە ڕێگەی کتێب و مەنهەجی یەکگرتووی خوێندن.
– ئاشناکردنیان بە مێژوو و کولتووریی نەتەوەیی بۆ دروستکردنی شانازی بە کورد بوون.
2/ فراوانکردنی کۆرسی ئۆنلاینی فێرکاری:
– پەرەپیدانی کۆرسی فێرکردنی زمانی کوردی سەرهێڵ (ئۆنلاین) بە هەماهەنگی وەزارەتی پەروەردەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. بەرزکردنەوەی ژمارەی فێرخوازان لە (٣٠٠٠) فێرخوازەوە بۆ (١٠،٠٠٠) و زیاتر لە ساڵی داهاتوودا.
– گەیاندنی کتێب و مەنهەجی خوێندن بە قوتابخانەکانی دیاسپۆرا بە شێوەزاری سۆرانی و بادینی و کرمانجی لەسەر ئەرکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
3/ فراوانکردنی چەتری نیشتمانی و ستانداردکردنی خوێندن و پەروەردە:
– کردنەوەی (٥٠) قوتابخانەی دیکەی زمانی کوردی لە دیاسپۆرا بە بەرنامەی خوێندنی یەکگرتوو.
– هاندانی سەرجەم مامۆستایان، زمانناسان، ئەکادیمیسیان و دڵسۆزانی زمانی کوردی لە سەرتاسەری جیهان بۆ بە ئەندامبوون لە فیدراسیۆنەکەدا.
– پێدانی بڕوانامەی ستانداردی پەسندکراو بە فێرخوازانی زمانی کوردی.
– دەرگای فیدراسیۆن کراوەیە بۆ ئەندامێتی و یەکخستنی سەرجەم قوتابخانە کوردییەکانی دیاسپۆرا
4/ دیپلۆماسیی زمانی و لۆبی:
– هەوڵدان بۆ دانان و ناساندنی (ڕۆژی زمانی کوردی) لە ڕێکخراوی یونیسکۆ و ڕیکخراوە نێودەوڵەتییەکان.
– دروستکردنی (کۆمیتەی پاراستنی زمانی کوردی) لە هەموو وڵاتانی دونیا بۆ داکۆکیکردن لە مافە زمانەوانییەکان.
5/ توێژینەوە و ئەرشیڤ:
– بە دیجیتاڵکردنی دەقە زمانەوانی و ئەدەبی و مێژووییەکان بە سوودوەرگرتن لە زیرەکی دەستکرد.
– دروستکردن و دابەشکردنی (خەڵاتی ساڵانەی زمانی کوردی) بۆ هاندانی توێژەران.
6/ سندوقی نیشتمانیی زمان:
– دامەزراندنی سندوقێکی دارایی بۆ پشتگیریکردنی پڕۆژەکانی زمانی کوردی و فیدراسیۆنەکەمان.
7/ پێگەیاندن و بە دامەزراوەییکردنی مامۆستایان:
– کارکردن لەگەڵ وەزارەتی پەروەردەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بە فەرمیی ناسینی مامۆستایانی زمانی کوردی لە دیاسپۆرا و هەژمارکردنی خزمەتیان وەک مامۆستای فەرمیی وەزارەت.
– خستنەگەڕی پرۆگرامی ڕاهێنانی تایبەت (پیداگۆجی) بۆ پێگەیاندنی مامۆستایانی زمانی کوردی، بە مەبەستی بەرزکردنەوەی توانای وانەوتنەوەیان بەپێی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان.
– دانانی سیستەمێکی باوەڕپێکراو بۆ پێدانی (مۆڵەتی وانەوتنەوە) بەو کەسانەی لە قوتابخانە کوردییەکانی دیاسپۆرا کار دەکەن، بۆ ئەوەی لەڕووی ئیداری و ئەکادیمییەوە پارێزراو بن.
بەڕێزان، فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی زمانی کوردی، موڵکی هەموو تاکێکی کوردە، کە خەمخۆری زمانەکەیەتی. داواتان لێ دەکەین، وەک ئەندام، مامۆستا، زمانناس، قوتابخانە، وەرن با پێکەوە ئەم چەترە نیشتمانییە گەورە بکەین. با چیتر بەتەنیا کار نەکەین، با بە یەک دەنگ و بە یەک پلان، زمانی کوردی بکەینە زمانی زانست و داهاتووی نەوەکانمان. فیدراسیۆنەکەتان چاوەڕێی هەموو لایەکتانە.
لە کۆتاییدا، کۆمیتەی ئامادەکاری کۆنگرە بەرزترین سوپاس و پێزانین ئاراستەی ڕیزدار شفا بارزانی سەرپەرشتیاری گشتیی ڕەوەندی کوردستانی لە بارەگای بارزانی و کۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی کوردستانی، حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لایەنە فەرمییەکانی وڵاتی ئەڵمانیا، پارتە سیاسییەکانی هەرچوارپارچەی کوردستان، ئینستیتیووتە زمانەوانییەکان و تەواوی ئەو مێدیا و کەناڵە ئاسمانییانە دەکات، کە بە ڕاستەوخۆ و بە شێوەیەکی باش هاوشانمان بوون لە گواستنەوەی ئەم کۆنگرە نەتەوەییە.
فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی زمانی کوردی ئێستا دامەزراوەیەکی نیشتمانیی گەورە و فەرمییە، کە تێیدا توانا و ئەزموونەکان کۆدەکرێنەوە بۆ خزمەتکردنی پرۆسەی زمانەوانی.
بژی کورد و زمانی کوردی وەک هێمای مانەوە و شکۆی نەتەوەکەمان.
کۆمیتەی ئامادەکاری کۆنگرە
فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی زمانی کوردی (I.K.L.F).
دۆسڵدۆرف، ئەڵمانیا
27/6/2026
Daxuyaniya dawî ya Kongreya Yekemîn a Federasyona Navdewletî ya Zimanê Kurdî li Almanyayê
Dildarên zimanê kurdî, mamoste, zimanzan û dilsozên ziman û çanda resen a kurdî li seranserê cîhanê..
Bi beşdariya 121 endamên pispor ên zimanê kurdî û nûnerên zanîngehan, navendên akademîk û dibistanên kurdî yên li derveyê welat (diyaspora), kongreya yekemîn a Federasyona Navdewletî ya Zimanê Kurdî (I.K.L.F) li bajarê Düsseldorf ê welatê Almanyayê bi serkeftineke dîrokî bi dawî bû.
Di niha de zimanê kurdî li ber veguhertineke mezin de ye; derbasbûna ji qonaxa parastina klasîk ber bi qonaxa gerdûnîbûn, standardkirin û hevmilbûna bi teknolojiya modern û hişê destkir (AI) re. Lidarxistina vê kongreyê li navenda Ewropayê, peyameke zelal a neteweyî û şaristanî bû ku zimanê kurdî navend û sîwana komkirina tevahiya şiyanên belavbûyî yên kurdan e li seranserê cîhanê.
Kongre gihîşt çendîn biryarên stratejîk ku yên herî girîng ev in:
1- Rêziknameya navxwe ya federasyonê hat guhartin û bi şêwazekî nûjen û saziyî hat pesendkirin, ku dê rê li ber berfirehkirina çalakiyên zanistî li ser asta navdewletî û komkirina tevahiya dildarên zimanê kurdî li dora saziyeke akademîk a nîştimanî vebike.
2- Kongreyê logoya federasyonê pesend kir ku neynika resenahiya ziman, çand û sembolên me yên neteweyî ye û wekî nasnameyeke gerdûnî ya I.K.L.F tê naskirin.
3- Di proseyeke demokratîk û zelal de, endamên kongreyê dengdaneke azad ji bo hilbijartina endamên desteya kargêrî û îdarî û xebatkarên nû ya federasyonê encam dan. Xebatkarên nû ji (neh) mamosteyên pispor ên zimanê kurdî pêk tê; bi vî rengî ku ji bo her beşeke Kurdistanê du endam û ji bo Qafqasyayê endamek hatin hilbijartin, ku dê erkê cîbicîkirina stratejiya pêşerojê ya federasyonê bigirin ser milê xwe.
Kurdistaniyên ezîz..
Serkeftina kongreya Düsseldorfê, serkeftina vîna neteweyekê ye ku bi rêya zimanê xwe peyama aştî, zanist û wekheviyê digihîne cîhanê. Federasyona Navdewletî ya Zimanê Kurdî soza xwe nû dike ku wekî keleheke dilsoz ji bo parastina hemû zaravayên zimanê kurdî û piştgirîkirina perwerdehiya zimanê dayikê li derveyê welat (diyaspora) berdewam be. Ev saziya nîştimanî ji niha ve karên xwe yên mezin û gerdûnî di bi navê bilindragirtina zimanê kurdî de dest pê dike, bi awayekî ku her kurdekî vê cîhanê bi ziman û nasnameya xwe serbilind be.
Zimanê kurdî yê ku bi hezaran sal in di sîngê çiyan de û di navbera rêzên helbestên helbestvanên me de nehatiye vemirandin, îro pêdiviya wî bi avakirina saziyeke mezin a akademîk a gerdûnî hebû ku jê biparêze. Di vê kongreyê de ew saziya mezin a akademîk a nîştimanî ava bû; ev federasyon malek e ji bo hemû wan dengên ku dixwazin zimanê dayikê zindî bihêlin.
Ev saziya neteweyî ji bo sê salên bê dê li ser van armancan kar bike:
1- Nasname û Kurdayetî:
– Bihêzkirina hesta kurdayetî û hezkirina nîştiman di dilê nifşên diyasporayê de bi rêya pirtûk û bernameya perwerdehiyê ya yekgirtiya xwendinê.
– Nasandina wan bi dîrok û çanda neteweyî ji bo afirandina serbilindiya bi kurdbûnê.
2- Berfirehkirina xulên fêrkariya serhêl (online):
– Pêşxistina xulên fêrkirina zimanê kurdî yên serhêl bi hevahengiya Wezareta Perwerdeyê ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê. Bilindkirina hejmara fêrxwazan ji (3,000) kesan bo (10,000) û zêdetir di sala bê de.
– Gihandina pirtûk û bernameya xwendinê bi zaravayên soranî û kurmancî ji dibistanên diyasporayê re li ser erk û lêçûna Hikûmeta Herêma Kurdistanê.
3- Berfirehkirina sîwana nîştimanî û standardkirina xwendin û perwerdehiyê:
– Vekirina (50) dibistanên din ên zimanê kurdî li derveyê welat (diyaspora) bi bernameyeke xwendinê ya yekgirtî.
– Handan (teşwiqkirina) hemû mamoste, zimanzan, akademîsyen û dilsozên zimanê kurdî li seranserê cîhanê bo endambûna di federasyonê de.
– Dayîna bawernameyên (sertîfîka) standard û pesendkirî ji fêrxwazên zimanê kurdî re.
– Dergehê federasyonê ji bo endambûn û yekxistina hemû dibistanên kurdî yên diyasporayê vekirî ye.
4- Dîplomasiya zimanî û lobî:
– Hewldan ji bo danîn û naskirina (Roja Zimanê Kurdî) di nav rêxistina UNESCO û rêxistinên navdewletî de.
– Avakirina (Komîteya Parastina Zimanê Kurdî) li hemû welatên dinyayê ji bo parastina mafên zimên.
5- Lêkolîn û Arşîv:
– Dîjîtalkirina tekstên zimanî, edebî û dîrokî bi sûdwergirtin ji hişê destkir (AI).
– Avakirin û dabeşkirina (Xelata Salane ya Zimanê Kurdî) ji bo handana lêkolîneran
6- Sindoqa Nîştimanî ya Ziman:
– Avakirina sindoqeke darayî ji bo piştgirîkirina projeyên zimanê kurdî û federasyonê.
7- Pêgihandin û saziyîkirina mamosteyan:
– Karkirin bi Wezareta Perwerdeyê ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê re ji bo naskirina fermî ya mamosteyên zimanê kurdî li diyaspora û hesabkirina xizmeta wan wekî mamosteyên fermî yên wezaretê.
– Destpêkirina bernameyên rahênana taybet (pedagojî) ji bo pêgihandina mamosteyên zimanê kurdî, bi mebesta bilindkirina şiyana wan a wanegotinê li gorî standardên navdewletî.
– Danîna sîstemeke pêbawer ji bo dayîna (Destûra Wanegotinê) ji wan kesên ku di dibistanên kurdî yên diyasporayê de kar dikin, da ku ji aliyê îdarî û akademîk ve parastî bin.
Rêzdaran, Federasyona Navdewletî ya Zimanê Kurdî milkê her takekesekî kurd e ku xwedî li zimanê xwe derdikeve. Em daxwaz ji we dikin, wekî endam, mamoste, zimanzan û dibistan; werin em bi hev re vê sîwana niştimanî mezin bikin. Bila em êdî bi tenê kar nekin, bi yek deng û bi yek planê, em zimanê kurdî bikin zimanê zanist û paşeroja nifşên xwe. Federasyona we li benda we hemûyan e.
Di dawiyê de, Komîteya Amadekar a Kongreyê spasiyên xwe yên herî bilind pêşkêşî birêz Şifa Barzanî (Serperştiyarê Giştî yê Revenda Kurdistanî li Baregeha Barzanî) û Konfederasyona Revenda Kurdistanî, Hikûmeta Herêma Kurdistanê, aliyên fermî yên welatê Almanyayê, partiyên siyasî yên her çar parçeyên Kurdistanê, înstîtuyên zimanî û tevahiya wan medya û kanalên asmanî dike ku bi awayekî zindî û bi şêweyekî baş bi me re mil bi mil bûn di veguhastina vê kongreya neteweyî de.
Federasyona Navdewletî ya Zimanê Kurdî niha saziyeke niştimanî ya mezin û fermî ye, ku tê de şiyan û ezmûn ji bo xizmeta pêvajoya zimanevaniyê têne komkirin.
Bijî kurd û zimanê kurdî wekî sembola mayîn û rûmeta neteweya me.
Komîteya Amadekar a Kongreyê
Federasyona Navdewletî ya Zimanê Kurdî (I.K.L.F)
Düsseldorf, Almanya
27/06/2026